MVNV
Online programma

Met Verlies Niet Verloren

5 Modules 24 Lessen Intermediate

Over deze training

Course Structure

Alleen voor cursisten
5 Lessen

Introductie

Even voorstellen.....

Hoe werkt het programma

Welkom bij het programma 'Met Verlies Niet Verloren'.

Je hebt een goed besluit genomen om in jezelf te investeren en ik kijk er naar uit om samen met jou aan het werk te gaan. In dit eerste deel van het programma laat ik zien hoe alles werkt, wat je van het programma kunt verwachten en hoe je voor jezelf uit het programma haalt, wat je nodig hebt. 

Tip

Elke module sluit ik af met een tip

Alleen voor cursisten
Alleen voor cursisten

Jouw persoonlijke archiefkast

Dit programma nodigt uit om afscheid - als deel van het leven - een plaats te geven, om loslaten en kwetsbaarheid niet uit de weg te gaan alsof dat een zwakte zou betekenen. Te veel aandacht voor uitzicht, belemmert het inzicht. Het is dus belangrijk om eerst ruimte te geven voor rouw. Dit programma is bedoeld om steeds weer op terug te vallen. Een programma om steeds weer de verwondering en de echte ontmoeting aan te gaan, met onszelf en met de ander.

Rouwverwerking is de manier waarop iemand na een ingrijpende verdrietige ervaring tot rust probeert te komen. Dit proces kan in diverse gradaties optreden bij het verlies van bijvoorbeeld een geliefde, een woning, ouders of kinderen of soms zelfs bij het verlies van een wedstrijd. De meeste mensen doorlopen geheel of gedeeltelijk de door Kübler-Ross omschreven fasen om na een traumatische ervaring weer tot rust te komen en naar een stabiele situatie terug te keren. Vergelijkbare ervaringen kom je in mijn ogen ook tegen bij verlies van een baan, demotie, faillissement van een bedrijf en/of bij een harde sanering

De fasen zijn niet voor iedereen even intensief en de volgorde waarin men deze doorloopt kan verschillen. Ieder individu verwerkt rouw op zijn eigen wijze. Ik licht de fasen verder toe.

Fase 1. Ontkenning

De ontkenning van wat er heeft plaatsgevonden, is een soort afweermechanisme. In deze fase beschermt men zichzelf door de waarheid af te wijzen. Aan het einde van deze fase gaat men op zoek naar de feiten, de waarheid of schuldigen. Het is alsof de feiten nog steeds niet helemaal zijn doorgedrongen tot de persoon in kwestie. Kenmerkende uitspraken in deze fase zijn: ‘Wij kunnen helemaal niet failliet gaan!’, ‘Waarom moet ik worden ontslagen?’, ‘Het was niet onze/mijn schuld’ of ‘Iedereen in onze business deed hetzelfde.’ Deze fase biedt een mogelijke verklaring voor het door veel mensen gehekelde gedrag van managers uit de financiële sector. Hoe langer men ontkent, hoe meer men er zelf in gaat geloven.

Ontkenning heeft vele facetten: van het ontlopen van verantwoordelijkheid voor de eigen daden tot het wegdrukken van schaamte, van het ontkennen van schadelijke effecten om het eigenbelang niet te schaden tot het ontbreken van wilskracht om het eigen gedrag aan te passen. Denk hierbij aan de wijze waarop producenten en gebruikers de negatieve effecten van roken, vervuiling, alcohol, broeikaseffect, gewassenmanipulatie, gasboringen en zelfs wapenbezit ten stelligste blijven ontkennen.

Fase 2. Protest (of boosheid)

In deze fase protesteert men tegen de verdrietige ervaring. Hier kan veel woede bij loskomen. Vaak richt de boosheid zich (ten onrechte) tegen de brenger van het slechte nieuws: in het geval van organisaties vaak de media, aandeelhouders, toezichthouders, klokkenluiders of overheden. Neem het geval van Lehman Brothers: ‘Wij hebben gewoon pech gehad, de overheid helpt anderen wel en ons niet’, aldus een directielid. Ook veel gehoord: ‘De media hebben de crisis erger gemaakt dan zij is.’ En wie herinnert zich niet de woede-uitbarsting op televisie van voormalig ABN AMRO-topman Rijkman Groenink: ‘Ik ben geen graaier!’

In sommige gevallen probeert men de schuld van de interne of persoonlijke crisis in de schoenen van anderen te schuiven; bijvoorbeeld bij de overnemende partij (KLM-Air France), de medewerkers (frauderende handelaren bij Société Générale), klokkenluiders (Snowden, Assange) of adviseurs (rol van de accountant Arthur Anderson bij deconfiture van ENRON). Deze fase wordt in de literatuur van de rouwverwerking in sommige gevallen een ‘gezond psychologisch verdedigingsmiddel’ genoemd. De woede richt zich op anderen, de negatieve energie vindt een uitweg. Daardoor is deze fase voor onschuldigen (sociale omgeving, overige medewerkers of de gewone burger) soms moeilijk of niet te begrijpen: ‘Hoezo hebben jullie geen schuld en ligt het aan anderen?’

Fase 3. Onderhandelen en vechten

Als men merkt dat protesteren en boosheid niet helpen, probeert men het verlies te verwerken door zich doelen te stellen of beloften te doen. De tegenaanval zoeken is een ander bekend fenomeen in deze fase: men gaat knokken. Men geeft niet toe en niet op en probeert het verloren gegane te herwinnen.

Een bekend voorbeeld is advocaat Bram Moszkowicz, die zowel ten tijde van de aanklacht van Jort Kelder (‘maffiamaatje’) als bij het schrappen van het tableau van advocaten en zijn diverse faillissementen telkens een vlucht naar voren maakte. Hij spande rechtszaken aan, ontkende het ten laste gelegde, zocht veelvuldig de bevriende pers op en deelde niet ter zake doende uitspraken met het hem gunstig gezinde publiek (‘abject en infaam’, ‘mijn moedertje heeft het er moeilijk mee’).

Andere bekende voorbeelden van vechters zijn de Limburgse politicus Jos van Rey, die van fraude wordt beticht en Ivo Opstelten en Fred Teeven, voormalig minister en staatssecretaris van Justitie, die na jarenlang getouwtrek plotseling wel bonnetjes bleken te kunnen vinden.

Kenmerkend voor de vechthouding zijn de veelheid aan rechtszaken, het traineren van de rechtmatige gang van zaken, het slechts ten dele bekendmaken van de juiste informatie en het zo lang mogelijk uitstellen van beslissingen.

Fase 4. Depressie

Als de teleurstellingen en het verdriet niet meer te ontkennen zijn en onderhandelingen en tegenaanvallen niet geholpen hebben, treedt vaak de fase van de depressie op. In deze fase voelt de betrokkene zich machteloos. Hij sluit zich af voor contact of trekt zich terug op zijn eigen ‘eiland’. In deze fase bestaat het risico op het overmatig gebruik van verdovende middelen als drugs, alcohol, pijnstillers, kalmerings- en slaapmiddelen.

Hierbij kan lering worden getrokken uit eerdere deconfitures van grote organisaties waarmee medewerkers vaak een jarenlange en bijzondere binding hadden. Bij veel medewerkers leefde jarenlang verdriet over het verlies van de genoemde organisaties, men had er een speciale binding mee. Zo verklaarden veel IBM-medewerkers na de grote reorganisaties die het bedrijf begin jaren negentig doorvoerde dat ze ondanks uitstekende vertrekregelingen zichzelf deels waren kwijtgeraakt, men had ‘zichzelf verloren’. De trots op en de binding met het bedrijf waren zo sterk dat ze na verlies van de baan weliswaar konden teren op de riante afvloeiingsregelingen, maar de status en de dagelijkse gang naar het werk mistten ze zodanig dat velen in een depressie raakten.

Fase 5. Aanvaarding

Na verloop van tijd ziet men in dat de waarheid niet te bestrijden is en accepteert men het verdriet en de teleurstelling, zoals iemand die een geliefde heeft verloren na verloop van tijd weer kan proberen nieuwe contacten te leggen of relaties te beginnen. Een manager of medewerker die zijn baan is kwijtgeraakt, kan weer gaan solliciteren. Als iemand niet goed in staat is het verdriet te verwerken, kan een blijvende depressie of een aanpassingsstoornis ontstaan. Mensen kunnen een gevoel van heimwee krijgen. Vroeger was alles tenslotte zoveel mooier. Zeker medewerkers van organisaties met een lange traditie kennen de sterke gevoelens van heimwee.

Het doorlopen van alle fasen is hier net als bij Kübler-Ross chronologisch weergegeven. Zoals eerder vermeld zal niet altijd sprake zijn van het doorlopen van alle fasen en evenmin van het chronologische karakter ervan. De vijf fasen bieden een mogelijkheid om de wijze waarop rouwverwerking plaatsvindt, beter te begrijpen en kunnen helpen bij medewerkers die blijven hangen in een van de fasen. Hierbij is de fase van de depressie de gevaarlijkste. Verslaving en suïcidale gedachten liggen op de loer.

 

Omgaan met emoties

Geen actie of inzicht zonder dat er emotie aan te pas komt. Emotie is het startpunt van dit programma. We willen de belemmerende emoties opruimen en de stimulerende emoties versterken. 

Emoties ontstaan als een vanzelfsprekendheid wordt doorbroken. Opgewekt door een gebeurtenis, een moment waarop iets gebeurt dat je niet had verwacht. Een automatische routine wordt doorbroken. 

Emoties zijn vaak verbonden met eerdere vergelijkbare situaties uit het verleden. Als de standaard routine niet meer werkt, is het tijd om de situatie te onderzoeken.

Het is vaak een verrassing om te ontdekking dat je invloed hebt op je emotie. Je hebt een keuze om bij deze emotie te blijven of een andere emotie in te zetten. 

Je kunt jezelf AAN zetten, daarover later in dit programma meer.

Een stemming is als vanzelf aanwezig en wordt bepaald door een ingesleten houding ten opzichte van het leven. Deze kan ontstaan door emoties die langer aanblijven en vervolgens op de achtergrond blijven 'sluimeren'. Bij voorbeeld als we een dierbare verliezen.

Onze stemming bepaalt of we mogelijkheden zien om tot verandering te komen. Ouders die een kind verloren hebben vertelden: na de dood van ons kind, is het leven nooit meer echt leuk, alhoewel we best een plezierig leven hebben. Onze stemming bepaalt ons perspectief voor de toekomst. 

De sleutel tot het veranderen van onze stemming ligt in het bewustzijn er van en vervolgens de acceptatie dat dit een bepaalde basishouding met zich meebrengt. (oefening: door welke bril bekijk jij het leven bls. 43, TvC)

Angst de grillige raadgever

Het is belangrijk om het over angst te benoemen. 

  • angst voor het onbekende
  • angst voor sociale uitsluiting
  • angst voor ziekte en lijden
  • angst voor positieverlies

Ik ga niet te veel in op de kenmerken en oorzaken er van maar wel op de manier waarop je er mee om kunt gaan. 

Ons systeem is ingesteld op overleven. Alles wat daarvoor een bedreiging is, veroorzaakt een signaal: opletten! Oude delen van onze hersens sturen ons gedrag zonder dat we daarover na hoeven denken. 

Onze hersenen zijn veel gevoeliger voor verlies dan voor winst. Angst kent bijna iedereen. Het is ook een nuttige emotie, want het behoedt ons voor gevaarlijke situaties. Angst wordt een belemmering als hij je gaat regeren en je er van weerhoudt wat je wilt of wat je moet doen.

Het ene brein is verliesgevoeliger dan het andere. De ene persoon is vatbaarder voor angst dan de andere. Een oorzaak kan zijn dat mensen bijvoorbeeld hun zekerheid en identiteitsgevoel ergens aan ontlenen. Als je dat ontleent aan je werk, dan is de kans op verlies van je baan voor jou een zware angstleverancier. Ook kan een negatieve ervaring uit het verleden  een bodem zijn voor angst. Negatieve ervaringen worden stevig in onze hersenen vastgelegd. Je zult, zonder dat je daar moeite voor hoeft te doen, daar automatisch op reageren als een dergelijke ervaring zich in de toekomst herhaalt.

 

Alleen voor cursisten
5 Lessen

Focus

  • Angst en emotie
  • Gevoel van machteloosheid
  • Wat krijgt aandacht
  • Meester over je gedachten
  • Wat helpt, wat helpt niet

Meester over je gedachten

Het leven is niet maakbaar, maar er zijn wel manieren om jezelf te 'herprogrammeren', te 'resetten'. Ervaringen die je belemmeren om nu goed te functioneren kun je aanpakken. Daar is therapie voor. Zelfs met heftige trauma's zijn er vorderingen te behalen door geavanceerde behandelingen. 

Je kunt zelf al veel wint behalen door het versterken van je bewustzijn, jezelf dagelijks traint in kleine stappen, jezelf doelen stelt die belangrijk voor je zijn en hulp inroept. Zo kun je een gezonde relatie ontwikkelen met angstgevoelens. En zo zijn er meer wegen te bedenken om zelf de regie in handen te krijgen. Angst hoor bij ons, die zal nooit helemaal weggaan. Je kunt jezelf wel trainen, het stuur niet te snel uit handen te geven.

De kracht van stilte

Energie richten op jezelf (en je gezin)

Pen
>